NOWA HUTA

Nowa Huta to zaprojektowane od podstaw miasto, będące obecnie dzielnicą Krakowa. Jego budowa była największym przedsięwzięciem tzw. Planu Sześcioletniego Rozwoju Gospodarczego i Budowy Podstaw Socjalizmu. W lutym 1949 roku władze PRL podjęły decyzję o budowie kombinatu metalurgicznego oraz miasta Nowa Huta na terenach wsi Mogiła, Pleszów, Czyżyny, Bieńczyce i Krzesławice. Już kilka miesięcy później ruszyły równolegle prace nad budową kombinatu oraz osiedli mieszkalnych. Do pracy przybyli tutaj robotnicy z całej Polski. W 1951 roku Nowa Huta włączona została do Krakowa jako odrębna dzielnica. Istotny wpływ na umiejscowienie Nowej Huty miała sytuacja polityczna. Władze komunistyczne chciały w ten sposób zniwelować opozycyjny charakter Krakowa. W 1954 roku uroczyście uruchomiono Kombinat, nazwany imieniem Włodzimierza Lenina (od 1990 roku jest to Huta im. Tadeusza Sendzimira).

Głównym projektantem Nowej Huty był architekt Tadeusz Ptaszycki.  W swojej koncepcji miasta wzorował się na renesansowych rozwiązaniach. Zaobserwować to można zwłaszcza w okolicach Placu Centralnego, który ma niewątpliwą urbanistyczną i kulturową wartość. Po roku 1956 pojawiają się budynki w stylu modernistycznym (Kino Światowid). W latach 80. Do Nowej Huty zagląda postmodernizm za sprawą budynków Centrum E.

Zasadniczy zespół urbanistyczny Nowej Huty powstał w latach 1949 – 1955. W kolejnych dziesięcioleciach następowała zabudowa terenów wsi Bieńczyce, rozbudowywano infrastrukturę drogową i tramwajową. Rozrastał się również sam Kombinat (walcownia, cementowania, budowa wielkich pieców). Na terenie Nowej Huty znajdują się również największe w kraju Zakłady Przemysłu Tytoniowego. W latach 70. wielkopłytowe budownictwo dociera do Mistrzejowic. W latach 80. Na skutek kryzysu gospodarczego rozbudowa Nowej Huty słabnie.

Obecnie Nowa Huta stanowi XVIII dzielnicę miasta Krakowa. Liczba jej mieszkańców to ponad 62 tysiące osób. Na jej terenie znajduje się wiele zabytków, takich jak:

• Pałace i dworki – dwór Jana Matejki w Krzesławicach, Pałac Wodzickich w Kościelnikach, dwór Branickich i dwór Badenich w Branicach, pałac Kirchmajerów w Pleszowie, dwór Mycielskich w Łuczanowicach, dwór Badenich w Wadowie

• Kopiec Wandy

• Kościół Matki Bożej Królowej Polski (Arka Pana)– pierwszy kościół w robotniczej Nowej Hucie, którego budowa związana jest z obroną krzyża przez mieszkańców w 1960 roku. Władze komunistyczne nie chciały wydać zgody na jego budowę, jednak w końcu uległy. Kardynał Karol Wojtyła 18 maja 1969 roku wmurował kamień węgielny pochodzący z rzymskiej bazyliki św. Piotra. Wsparcie dla budowy tego kościoła płynęło z całego świata

• Kościół św. Wacława – bazylika Cystersów

• Kościół św. Bartłomieja w Mogile

• Forty i obiekty militarne – forty Batowice, Mistrzejowice, Krzesławice, Dłubnia, Grębałów, Mogiła, Muzeum Lotnictwa w Czyżynach   

• Pomniki – pomnik Jana Kochanowskiego na Osiedlu Złotego Wieku, pomnik Władysława Sikorskiego na Osiedlu Szkolnym, „Spirala Kosmiczna” na Osiedlu 1000-lecia

• Zabytki Socrealizmu – Plac Centralny, Kino Światowid, Teatr Ludowy, Cepelia – Centrala Przemysłu Ludowego i Artystycznego