Tradycyjne uroczystości i festiwale
- Lajkonik
Lajkonik, zwany także konikiem zwierzynieckim oraz Tatarzynem, stanowi jeden z symboli Krakowa. Jest to mały konik z brodatym jeźdźcem, mającym na głowie charakterystyczną spiczastą czapkę. Jego wizerunek, rozpowszechniony w turystycznych folderach, przewodnikach i na kartkach pocztowych, nieodłącznie kojarzony jest z Krakowem. Lajkonik jest ludową zabawą od wieków odbywającą się w pierwszy czwartek po święcie Bożego Ciała (oktawa Bożego Ciała). Legenda sięga roku 1287, kiedy to pod miasto niepostrzeżenie zakradła się tatarska horda. Tatarzy postanowili przenocować nad Wisłą, w pobliżu wsi Zwierzyniec, aby z samego rana przystąpić do ataku na miasto. Na całe szczęście zostali oni spostrzeżenie przez flisaków, zwanych „włóczkami”. Napadli oni na śpiących Tatarów ratując w ten sposób miasto przed grabieżą. Flisacy przebrali się w azjatyckie stroje i wjechali na zdobycznych koniach do miasta, budząc początkowo przerażenie, a po odkryciu ich tożsamości, radość mieszkańców. Burmistrz Krakowa ogłosił wówczas, że na pamiątkę tego wydarzenia raz do roku do miasta wjeżdżał będzie chan tatarski na czele orszaku krakowskich włóczków.
W XIX wieku ustalono barwny przebieg uroczystości. W czwartek po Bożym Ciele orszak Lajkonika gromadzi się na dziedzińcu klasztoru sióstr Norbertanek. Konik zwierzyniecki w obecnym kształcie zaprojektowany został przez Stanisława Wyspiańskiego. Ma on postać jeźdźca z umocowaną dookoła pasa konstrukcją imitującą konia. Po wyruszeniu z dziedzińca klasztoru, gdzie Lajkonik tańczy przed ksienią sióstr Norbertanek, która zapłacić musi zwyczajowy haracz, pochód przemieszcza się ulicami – Kościuszki, Zwierzyniecką, Franciszkańską i Grodzką aż do Rynku Głównego. W pochodzie bierze udział orszak włóczków oraz muzykanci (tzw. „mlaskoty”). Uderzenie buławą przez Lajkonika przynosić ma szczęście. Koło godziny 19 następuje moment kulminacyjny. Przed wieżą ratuszową Prezydent Krakowa wręcza Lajkonikowi tradycyjny haracz, po czym następuje toast za pomyślność miasta i jego mieszkańców.
- Emaus
Emaus to nazwa krakowskiego odpustu jaki odbywa się co roku w Wielkanocny Poniedziałek, u zbiegu ulic Emaus i Kościuszki. Jak podaje Ewangelia, Emaus to wioska położona nieopodal Jerozolimy (ok. 10 kilometrów), do której podążał zmartwychwstały Chrystus. Spotkał on dwóch swoich uczniów, którzy jednak go nie rozpoznali. Emaus to uświęcona wędrówka ku napotkaniu Boga żywego.
Krakowska tradycja związana jest z parafią na Zwierzyńcu i sięga XII wieku. Wieś ta nie była wówczas częścią Krakowa. Oddalony o około 1.5 kilometra od miasta kościół Najświętszego Salwatora na Zwierzyńcu, stał się miejscem do którego zmierzali krakowscy wierni w Wielkanocny Poniedziałek. Kraków był więc Jerozolimą, a Zwierzyniec – miejscowością Emaus.
Krakowski odpust to wielkie ludowe święto, w czasie którego przy rozstawionych straganach zbierają się tłumy mieszkańców miasta. To świetna okazja do rodzinnego spędzenia świąt Wielkiej Nocy.
- Rękawka
Rękawka to festyn odbywający się we wtorek po Wielkanocy. Związany jest on z kopcem Krakusa, który usypany miał zostać przez mieszkańców miasta ziemią, noszoną przez nich w rękawach (stąd nazwa święta). W tym miejscu tradycje pogańskie, związane ze świętem wiosny, przeplatały się z chrześcijańskimi. Na kopcu odbywał się odpust, podczas którego bogatsi mieszkańcy miasta zrzucali biedakom i żakom krakowskim ze szczytu wzniesienia resztki ze świątecznego stołu, chleb, wędlinę, gotowane jaja, orzechy, ciasta, słodycze oraz drobne monety. Z czasem festyn przesuwał się w stronę położonego nieopodal kościółka św. Benedykta. Mimo zakazu obchodzenia tego święta, jaki wydali Austriacy pod koniec XIX wieku, tradycja tego dnia przetrwała do dnia dzisiejszego. We wtorek po Wielkanocy wybrać się możemy na Wzgórze Lasoty na jarmark, festyn, podczas którego organizowane są występy artystyczne oraz konkursy. Na rozstawionych straganach czekają przeróżne towary, słodycze, pierniki, cukrowa wata, tradycyjne drewniane zabawki.
- Wianki
Wianki związane są ze starosłowiańskimi obrzędami Nocy Kupały, zwanej też Nocą Świętojańską oraz Sobótką, która jest najkrótszą nocą w roku, związaną z letnim przesileniem Słońca. Młode dziewczęta, które chciały zdobyć narzeczonego, plotły wianki z kwiatów i ziół, przypinały do nich płonące łuczywo i rzucały je do rzeki lub strumienia. Towarzyszyły temu tańce i śpiewy. Nieopodal przy rzece czekali chłopcy, którzy starali się wyłowić płynące wianki. Jeśli któremuś udało się to zrobić, pozostało mu tylko odszukać dziewczynę, do której on należał. W ten sposób łączono się w pary zgodnie z obowiązującą tradycją.
fot. Anna Kaczmarz (z arch. Krakowskiego Biura Festiwalowego)
W czasie tej szczególnej nocy na okolicznych wzgórzach palono ogniska, wokół których odbywały się tańce. W XIX wieku pod zaborami święto nabrało charakteru patriotycznej manifestacji. W 1992 roku wznowiono oficjalne obchody krakowskich Wianków. Co roku gromadzą one nad Wisłą pod Wawelem tłumy mieszkańców i turystów. Mają tu miejsce wówczas koncerty, pokazy sztucznych ogni oraz laserów.
- Konkurs
i Wystawa Szopek Krakowskich
Forma szopek krakowskich ukształtowała się w XIX wieku w środowisku robotników i murarzy, którzy poszukiwali dodatkowych źródeł zarobku w okresie zimowym. Chodzili oni po krakowskich domach prezentując wykonane przez siebie szopki, przedstawiające znane budowle miasta w miniaturze – Kościół Mariacki,Wawel, Barbakan, Sukiennice. Tradycja szopek krakowskich sięga jednak wieków wcześniejszych i związana jest z jasełkami, wystawianymi w okresie Bożego Narodzenia w kościołach. Budowanie przenośnego lalkowego teatrzyku było bardzo popularne do I wojny światowej. Odrodzenie nastąpiło w 1937 roku, kiedy to zorganizowano I Konkurs Szopek Krakowskich. Od tego czasu, nie licząc lat II wojny światowej, tradycja ta przetrwała do dnia dzisiejszego. Od 1945 roku organizacją konkursu zajmuje się Muzeum Historyczne Miasta Krakowa.
Co roku, w pierwszy czwartek grudnia, dookoła pomnika Adama Mickiewicza na krakowskim rynku zbierają się szopkarze, prezentujący swoje prace. W samo południe, przy dźwiękach hejnału z wieży kościoła Mariackiego, razem z tłumem krakowian i turystów, udają się do Pałacu Krzysztofory, gdzie obraduje jury konkursu. W niedzielę ma miejsce ogłoszenie wyników i otwarcie wystawy szopek krakowskich, która trwa do końca lutego następnego roku.
- Wielka
Parada Smoków
Co roku na przełomie maja i czerwca w Krakowie odbywa się Wielka Parada Smoków, która gromadzi tysiące widzów. Po ulicach miasta przechadzają się wówczas ponad 4 metrowe, różnokolorowe smoki. Finał parady ma miejsce na Rynku Głównym z udziałem tancerzy, bębniarzy i szczudlarzy. Imprezę wieńczy wielkie widowisko plenerowe na Wiśle, łączące w sobie efekty pirotechniczne, muzykę, światło oraz kurtyny wodne. Prezentowane są wielkogabarytowe dmuchane smoki z całej Europy, umieszczone na barkach i animowane przez aktorów. W rzece pływają smoki krakowskie oraz przeróżne wodne stwory. Warto to zobaczyć.
fot. Anna Kaczmarz (z arch. Teatru Groteska)
Organizatorem i pomysłodawcą imprezy jest Teatr Groteska. - Festiwal
Kultury Żydowskiej
Festiwal Kultury Żydowskiej to jedna z największych i najważniejszych imprez tego typu na świecie. Odbywa się on co roku na krakowskim Kazimierzu. Zewsząd rozbrzmiewa wówczas muzyka klezmerska, śpiew synagogalny, żydowska muzyka ludowa, chasydzka, klasyczna, odbywają się pokazy filmów, przedstawień teatralnych oraz wystawy. Można wziąć udział w warsztatach oraz wysłuchać opowieści o żydowskiej kulturze. Pierwszy Festiwal Kultury Żydowskiej odbył się w 1988 i była to wówczas skromna uroczystość, jednak jej symboliczne znaczenie okazało się niezwykle ważne. Obecnie na festiwal przybywają goście z całego świata.
fot. Paweł Mazur fot. Paweł Mazur
18 Festiwal Kultury Żydowskiej odbył się w dniach 28 czerwca – 6 lipca 2008 roku.
- Festiwal
Pierogów
Od 2003 roku, w połowie sierpnia (święto Matki Boskiej Zielnej), odbywa się w Krakowie Festiwal Pierogów. W staropolskiej tradycji kulinarnej pierogi były najpopularniejszym daniem na polskich stołach, niezależnie od stanu i pozycji społecznej. Co roku restauracje rywalizują ze sobą w konkursie na najsmaczniejsze pierogi, a nagrodą jest statuetka króla Kazimierza Wielkiego. Co roku w programie imprezy znajduje się kiermasz i degustacje pierogów, konkursy i zabawy oraz występy artystyczne. Skosztować będzie można zarówno tych tradycyjnych pierogów – ruskich, z mięsem, grzybami, jak i pierogów o bardziej oryginalnym wnętrzu.
- Międzynarodowy
Festiwal Zupy
Co roku w okolicach maja na Placu Nowym na krakowskim Kazimierzu odbywa się Międzynarodowy Festiwal Zupy. Pierwsza jego edycja odbyła się w 2002 roku. Tłumy mieszkańców Krakowa oraz turystów gromadzą się by skosztować najróżniejszych rodzajów zup z całego świata. Restauratorzy oraz uczestnicy indywidualni walczą o nagrodę Złotej, Srebrnej oraz Brązowej Patery. W jury konkursu zasiadają znani smakosze Piotr Bikont i Robert Makłowicz. Tradycją stało się rozdawanie za darmo tzw. „zupy placówki”, przygotowywanej przez wszystkich restauratorów. Festiwalowi towarzyszą koncerty, występy kabaretów oraz aktorów teatralnych.
- Międzynarodowy
Festiwal Starzy i Młodzi czyli Jazz w Krakowie
Festiwal na stałe wpisał się w kalendarz ważnych imprez kulturalnych Krakowa. Jego organizatorami są – Stowarzyszenie Jazzowy Kraków oraz Krakowska Szkoła Jazzu i Muzyki Rozrywkowej. Impreza stanowi niepowtarzalną okazję do zaprezentowania zarówno młodych, obiecujących muzyków jak i uznanych gwiazd jazzu. Do tej pory na festiwalu wystąpili artyści z Polski i całego świata, m.in.: Al Di Meola, Billy Harper, Michał Urbaniak, Enrico Rava, Jan Ptaszyn Wróblewski, Urszula Dudziak, Jarosław Śmietana, Zbigniew Namysłowski i wielu innych wspaniałych muzyków.
- Letni
Festiwal Jazzowy w Piwnicy Pod Baranami
Jest to jedna z najdłużej trwających imprez tego typu w Polsce. Trwa niecały miesiąc i prowadzi również pod względem liczby odbywających się wówczas koncertów. Festiwal powstał w 1996 roku i związany był z obchodami 40. rocznicy powstania Kabaretu Piwnica Pod Baranami.
W ramach festiwalu ma miejsce ponad 50 koncertów, a także wielka Parada Nowoorleańska, wyruszająca spod Barbakanu, ulicą Floriańską na Rynek Główny. Koncerty odbywają się w wielu miejscach, w klubach jazzowych, dziedzińcach kamienic. Letni Festiwal Jazzowy w Piwnicy Pod Baranami to doskonała okazja, aby posłucha polskich i światowych gwiazd jazzu.
- Krakowska
Jesień Jazzowa
Krakowska Jesień Jazzowa to najmłodsza impreza muzyczna w Krakowie. Jego pierwsza edycja odbyła się w 2006 roku i okazała się wielkim sukcesem. Organizatorem festiwalu jest klub Alchemia, dobrze znany krakowskim miłośnikom jazzu. Impreza rozciągnięta jest w czasie, trwa od października do grudnia, więc słuchacze mogą spokojnie zapoznać się z harmonogramem, nie gubiąc się w natłoku imprez. Alchemia oferuje prawdziwe jazzowe złoto. Występowali tu m.in. Ken Vandermark, Kazutoki Umezu Kiki Band, Tomasz Stańko.
- Festiwal
Sacrum Profanum
Festiwal Sacrum Profanum to prezentacja arcydzieł muzyki instrumentalnej i wokalno instrumentalnej w układzie geograficznym. Pierwsza jego edycja odbyła się w 2003 roku. Koncerty stanowią przegląd twórczości poszczególnych kompozytorów XIX i XX wieku według klucza narodowościowego.
Podczas każdej edycji festiwalu w Krakowie zjawiają się znakomite zespoły i muzycy, tacy jak m.in.: Tomasz Stańko, Leszek Możdżer, London Sinfonietta, Theatre of Voices. Organizatorem festiwalu jest Krakowskie Biuro Festiwalowe.
- Festiwal
Misteria Paschalia
Podczas Festiwalu Misteria Paschalia prezentowana jest muzyka związana z okresem Wielkiego Tygodnia i Wielkanocy. Począwszy od pierwszej edycji w 2004 roku, najwybitniejsi światowi artyści, w okresie od Wielkiej Środy do Poniedziałku Wielkanocnego, zachwycają swoimi interpretacjami muzyki dawniej. Organizatorem festiwalu jest Krakowskie Biuro Festiwalowe.
Powrót